سج جي انجڻ
سج اڀرڻ، سج لھڻ، شمسي منجهند، Solar Position ۽ Equation of Time.
آڪاش درشنو
سنڌي ٻوليءَ ۾ آڪاش جو مشاهدو
16:16:56PM
خميس،15آڪٽوبر2026
آڪاش درشني جو بنيادي اصول
انڊسين ٽيڪنالاجيز پاران تيار ڪيل هيءَ رٿا ڪنھن هڪ عالم، يا ڪنھن روايت ياھتي شامل ڪيل ڪئلينڊر کي حتمي ثابت ڪرڻ لاءِ وقف ناهي؛ قرف ھڪ اھو مقصد آهي تہ سنڌو سنبت جو ھڪ اهڙو کليل، محققن لاءِ جي قابل، نظرثانيءَ لائق ۽ ڊگهي مدي وارو معيار قائم ٿي سگهي، جيڪو تاريخي حوالن، جديد فلڪياتي حساب ڪتابن ۽ سنڌي ٻوليءَ جي درست لفظن تي بيٺل هجي.
هجري تاريخ ۽ ڏينھن جو اصول
هجري ڪئلينڊر جو تعلق چنڊ جي مھينن سان لاڳاپيل آهي؛ اهو سڌيءَ ريت شمسي ڪئلينڊر وانگر اڌ رات کان نہ، پر عملي ھجري روايتن موجب مقامي سج لھڻ کان پوءِ نئين رات ۽ تاريخ ۾ داخل ٿئي ٿو. ان ڪري ھن آڪاش درشني ۾ هجري تاريخ جي حد سج لھڻ کان پوءِ رکي وئي آهي.
سج لھڻ کان اڳ
ساڳي هجري تاريخ ۽ ان ڏينھن جو نالو ڏيکاريو ويندو.
ساڳي هجري تاريخ ۽ ان ڏينھن جو نالو ڏيکاريو ويندو.
سج لھڻ کان پوءِ
هجري تاريخ ايندڙ نئين تاريخ ۾ داخل ٿيندي، ۽ ليبل ۾ ايندڙ ڏينھن جي رات ڏيکاربي، مثال: ڇنڇر جي رات.
هجري تاريخ ايندڙ نئين تاريخ ۾ داخل ٿيندي، ۽ ليبل ۾ ايندڙ ڏينھن جي رات ڏيکاربي، مثال: ڇنڇر جي رات.
ڏينھن شروع ٿيڻ کان پوءِ
ساڳي هجري تاريخ رهندي، پر ”رات“ لفظ ختم ٿي صرف ڏينھن جو نالو ڏيکاريو ويندو.
ساڳي هجري تاريخ رهندي، پر ”رات“ لفظ ختم ٿي صرف ڏينھن جو نالو ڏيکاريو ويندو.
آڪاش درشني جا انگ اکر
7درشني جي سرشت جون مکيہ انجڻيون
3محققن لاءِ ڪرڻ جا پرت
1ٻوليءَ جي رجسٽري
37عام واھپي ڪندڙن جا صفحا
39ڊولپرن جون اي پي آءِ
چنڊ جي انجڻ
چنڊ ڄمار، چانڊوڪي، مقام، Moonrise/Moonset ۽ فطري Phase Rendering.
گرھن جي انجڻ
اٺن گرھن جا Observatory صفحا، بنيادي فلڪياتي انگ ۽ بصري بيان.
گرھڻ جي انجڻ
سج گرھڻ، چنڊ گرھڻ، Visibility، Archive ۽ سميوليشن.
سنڌو سنبت جي انجڻ
شمسي ڊگهائي ڦاڪ، مھيني جون حدون، سال، تاريخ ۽ Converter.
مُند ۽ پھرن جي انجڻ
سنڌي مُندون، سج جي حالت، ۽ روايتي سنڌي پھرن جو وقتي سرشتو.
API Layer
JSON endpoints، developer access ۽ مشيني پڙهڻ لائق Observatory data.
Validation Lab
JPL/NASA/Swiss Ephemeris جهڙن حوالن سان ڀيٽ ۽ تاريخي محققن لاءِ.
وقت جو مھا پرڳڻو (Timezone)
سڀ مقامي تاريخي ۽ آڪاش درشني ۾ شامل نتيجا پاڪستان جي معياري وقت موجب ڏيکاريا ويندا.
ايشيا/ڪراچي · UTC+05:00
ھن سرشتي بابت
سنڌي آڪاش درشني جي موجودہ انجڻ ٽراپيڪل سولر ڪئلينڊر، سج جي ڊگهائي ڦاڪ ۽ بھار رُت جي اعتدال واري منطق سان گڏجي ڪم ڪري ٿي. تاريخي حوالن جي تصديقن لاءِ الڳ ”تصديقن جي پرت“ رکي وئي آھي.
فيصلن جو رجسٽر
| اصول | موضوع | موجودہ فيصلو | حيثيت | نوٽ |
|---|---|---|---|---|
| اصول 001 | دؤر / Epoch | 22 مارچ 626ع = 1 چيٽ 0000 سنڌو سنبت | محققن لاءِ هيٺ مفروضو | حتمي تاريخي دعويٰ نہ؛ حوالن ۽ فلڪياتي back-calculation سان وڌيڪ جاچ ضروري آهي. |
| اصول 002 | وقت جو معياري پرڳڻو | ايشيا/ڪراچي، UTC+05:00 | منظور ٿيل قاعدو | سڀ مقامي تاريخي نتيجا هن وقتي علائقي موجب ڏيکاريا ويندا. |
| اصول 003 | ڪئلينڊر جو قسم | Astronomical Tropical Solar Calendar | سائنسي بنياد | سنڌي سنبت کي شمسي ۽ اعتدال جي بنيادن سان ڳنڍي حساب ڪيو ويندو. |
| اصول 004 | نئين سال جو بنياد | 1 چيٽ کي بھار مند جي اعتدال سان لاڳاپيل رکيو ويندو | محققن لاءِ هيٺ قاعدو | حتمي عملدرآمد کان اڳ “اعتدال واري لمحي” ۽ “مقامي تاريخ” جو ضابطو واضح ڪيو ويندو. |
| اصول 005 | معياري مھينا | چيٽ، ويساک، ڄيٺ، آکاڙ، سانوڻ، بڊو، اسو، ڪتي، ناهري، پوه، مانگهہ، ڦڳڻ | ٻوليءَ لاءِ منظور ٿيل قاعدو | ھِجي لاءِ ٻوليءَ جي رجسٽري ۽ سنڌي محاورن جي فائيل کي ترجيح ڏني ويندي. |
| اصول 006 | هجري تاريخ ۽ رات جو ليبل | هجري تاريخ سج لھڻ کان پوءِ تبديل ٿيندي؛ سج لھڻ کان پوءِ ايندڙ ڏينھن جي رات ڏيکاربي، ۽ ڏينھن اچڻ سان “رات” لفظ ختم ٿيندو. | منظور ٿيل قاعدو | هجري ڪئلينڊر جو تعلق قمري مهيني سان آهي؛ عملي ڏينھن جي سرحد مقامي سج لھڻ کان پوءِ رکي وئي آهي. |
- ID
- اصول 001
- موضوع
- دؤر / Epoch
- فيصلو
- 22 مارچ 626ع = 1 چيٽ 0000 سنڌو سنبت
- حيثيت
- محققن لاءِ هيٺ مفروضو
- نوٽ
- حتمي تاريخي دعويٰ نہ؛ حوالن ۽ فلڪياتي back-calculation سان وڌيڪ جاچ ضروري آهي.
- ID
- اصول 002
- موضوع
- وقت جو معياري پرڳڻو
- فيصلو
- ايشيا/ڪراچي، UTC+05:00
- حيثيت
- منظور ٿيل قاعدو
- نوٽ
- سڀ مقامي تاريخي نتيجا هن وقتي علائقي موجب ڏيکاريا ويندا.
- ID
- اصول 003
- موضوع
- ڪئلينڊر جو قسم
- فيصلو
- Astronomical Tropical Solar Calendar
- حيثيت
- سائنسي بنياد
- نوٽ
- سنڌي سنبت کي شمسي ۽ اعتدال جي بنيادن سان ڳنڍي حساب ڪيو ويندو.
- ID
- اصول 004
- موضوع
- نئين سال جو بنياد
- فيصلو
- 1 چيٽ کي بھار مند جي اعتدال سان لاڳاپيل رکيو ويندو
- حيثيت
- محققن لاءِ هيٺ قاعدو
- نوٽ
- حتمي عملدرآمد کان اڳ “اعتدال واري لمحي” ۽ “مقامي تاريخ” جو ضابطو واضح ڪيو ويندو.
- ID
- اصول 005
- موضوع
- معياري مھينا
- فيصلو
- چيٽ، ويساک، ڄيٺ، آکاڙ، سانوڻ، بڊو، اسو، ڪتي، ناهري، پوه، مانگهہ، ڦڳڻ
- حيثيت
- ٻوليءَ لاءِ منظور ٿيل قاعدو
- نوٽ
- ھِجي لاءِ ٻوليءَ جي رجسٽري ۽ سنڌي محاورن جي فائيل کي ترجيح ڏني ويندي.
- ID
- اصول 006
- موضوع
- هجري تاريخ ۽ رات جو ليبل
- فيصلو
- هجري تاريخ سج لھڻ کان پوءِ تبديل ٿيندي؛ سج لھڻ کان پوءِ ايندڙ ڏينھن جي رات ڏيکاربي، ۽ ڏينھن اچڻ سان “رات” لفظ ختم ٿيندو.
- حيثيت
- منظور ٿيل قاعدو
- نوٽ
- هجري ڪئلينڊر جو تعلق قمري مهيني سان آهي؛ عملي ڏينھن جي سرحد مقامي سج لھڻ کان پوءِ رکي وئي آهي.
قاعدن جي حيثيت
| حيثيت | معنيٰ | استعمال |
|---|---|---|
| محققن لاءِ هيٺ مفروضو | اهو قاعدو عارضي طور حساب يا محققن لاءِ لاءِ اختيار ڪيو ويو آهي. | UI يا API ۾ واضح نوٽ سان ڏيکاريو ويندو. |
| سائنسي بنياد | اهو قاعدو موجودہ فلڪياتي منطق موجب اختيار ٿيل آهي، پر وڌيڪ وضاحت گهربل ٿي سگهي ٿي. | انجڻ ٺاهڻ کان اڳ فارمولا ۽ edge cases لکيا ويندا. |
| منظور ٿيل قاعدو | اهو قاعدو موجودہ فيز ۾ code-level استعمال لاءِ منظور آهي. | انجڻ، API ۽ سائيٽ تي ساڳي قاعدي کي اوليت ڏيندا. |
| ٻوليءَ لاءِ منظور ٿيل قاعدو | لفظ، انهن جي ھجي يا اصطلاح جو اهو روپ منصوبي اندر معياري آهي. | ٻولي جي رجسٽريءَ کي ترجيح ڏني ويندي. |
- حيثيت
- محققن لاءِ هيٺ مفروضو
- معنيٰ
- اهو قاعدو عارضي طور حساب يا محققن لاءِ لاءِ اختيار ڪيو ويو آهي.
- استعمال
- UI يا API ۾ واضح نوٽ سان ڏيکاريو ويندو.
- حيثيت
- سائنسي بنياد
- معنيٰ
- اهو قاعدو موجودہ فلڪياتي منطق موجب اختيار ٿيل آهي، پر وڌيڪ وضاحت گهربل ٿي سگهي ٿي.
- استعمال
- انجڻ ٺاهڻ کان اڳ فارمولا ۽ edge cases لکيا ويندا.
- حيثيت
- منظور ٿيل قاعدو
- معنيٰ
- اهو قاعدو موجودہ فيز ۾ code-level استعمال لاءِ منظور آهي.
- استعمال
- انجڻ، API ۽ سائيٽ تي ساڳي قاعدي کي اوليت ڏيندا.
- حيثيت
- ٻوليءَ لاءِ منظور ٿيل قاعدو
- معنيٰ
- لفظ، انهن جي ھجي يا اصطلاح جو اهو روپ منصوبي اندر معياري آهي.
- استعمال
- ٻولي جي رجسٽريءَ کي ترجيح ڏني ويندي.
مھينن جو معيار
| # | معياري نالو | حوالياتي/تاريخي متبادل | نوٽ |
|---|---|---|---|
| 1 | چيٽ | — | سال جو پھريون مھينو. |
| 2 | ويساک | — | معياري سنڌي صورت. |
| 3 | ڄيٺ | — | معياري سنڌي صورت. |
| 4 | آکاڙ | آساڙه | سائيٽ تي آکاڙ؛ متبادل حوالياتي طور. |
| 5 | سانوڻ | — | معياري سنڌي صورت. |
| 6 | بڊو | بڊءِ، ٻاڊرو | سائيٽ تي بڊو؛ متبادل حوالياتي طور. |
| 7 | اسو | — | معياري سنڌي صورت. |
| 8 | ڪتي | ڪارتڪ | سائيٽ تي ڪتي؛ متبادل حوالياتي طور. |
| 9 | ناهري | اڳھڻ | سائيٽ تي ناهري؛ متبادل حوالياتي طور. |
| 10 | پوه | — | معياري سنڌي صورت. |
| 11 | مانگهہ | مانگهہ | سائيٽ تي مانگهہ؛ متبادل حوالياتي طور. |
| 12 | ڦڳڻ | — | سال جو آخري مھينو. |
- #
- 1
- معياري نالو
- چيٽ
- متبادل
- —
- نوٽ
- سال جو پھريون مھينو.
- #
- 2
- معياري نالو
- ويساک
- متبادل
- —
- نوٽ
- معياري سنڌي صورت.
- #
- 3
- معياري نالو
- ڄيٺ
- متبادل
- —
- نوٽ
- معياري سنڌي صورت.
- #
- 4
- معياري نالو
- آکاڙ
- متبادل
- آساڙه
- نوٽ
- سائيٽ تي آکاڙ؛ متبادل حوالياتي طور.
- #
- 5
- معياري نالو
- سانوڻ
- متبادل
- —
- نوٽ
- معياري سنڌي صورت.
- #
- 6
- معياري نالو
- بڊو
- متبادل
- بڊءِ، ٻاڊرو
- نوٽ
- سائيٽ تي بڊو؛ متبادل حوالياتي طور.
- #
- 7
- معياري نالو
- اسو
- متبادل
- —
- نوٽ
- معياري سنڌي صورت.
- #
- 8
- معياري نالو
- ڪتي
- متبادل
- ڪارتڪ
- نوٽ
- سائيٽ تي ڪتي؛ متبادل حوالياتي طور.
- #
- 9
- معياري نالو
- ناهري
- متبادل
- اڳھڻ
- نوٽ
- سائيٽ تي ناهري؛ متبادل حوالياتي طور.
- #
- 10
- معياري نالو
- پوه
- متبادل
- —
- نوٽ
- معياري سنڌي صورت.
- #
- 11
- معياري نالو
- مانگهہ
- متبادل
- مانگهہ
- نوٽ
- سائيٽ تي مانگهہ؛ متبادل حوالياتي طور.
- #
- 12
- معياري نالو
- ڦڳڻ
- متبادل
- —
- نوٽ
- سال جو آخري مھينو.
فلڪياتي بنياد
- بھار جي اعتدال، شمسي ڊگهائي ڦاڪ ۽ مقامي تاريخ جي حدن کي واضح قاعدن سان استعمال ڪيو ويندو.
- سج، چنڊ، گرھن، گرھڻن، مندن ۽ پھرن جون انجڻون هڪ ئي سرشت ۾ آڪاش درشني جي تاڃي پيٽي ۾ رکيون ويون آھن.
- Gregorian proleptic calendar ۽ تاريخي حوالن جي استعمال لاءِ explicit rule رکبو.
- حوالا، edge cases ۽ API output قابلِ جانچ رکبا.
ضروري تاريخي احتياط
تاريخي سنڌو سنبت بابت موجودہ معلومات کي حتمي نہ سمجهيو ويندو. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ، سيد صمد حسين رضوي، البيروني، تاريخي سنڌي ڪئلينڊرن ۽ ٻين دستاويزي حوالن کي تحقيقاتي مواد طور پڙهيو ويندو.
عملدرآمد کان اڳ لازمي شرط
- قاعدو وضاحتن ۾ لکيل هجي.
- قاعدي جي حيثيت واضح هجي: مفروضو، سائنسي بنياد، يا منظور ٿيل قاعدو.
- formula يا algorithm explainable هجي.
- timezone ۽ date-boundary behavior واضح هجي.
- سنڌي املا ٻولي رجسٽري سان ملندڙ هجي.
- test examples شامل ڪيا وڃن، خاص طور equinox جي ويجهن ڏينھن لاءِ.
اهم سمجهاڻي
آڪاش درشني ۾ سنڌو سنبت ۾ (ٽپڻو)، تاريخي سنڌو سنبت بابت دستياب معتبر حوالن، ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي تاريخي محققن لاءِ، سيد صمد حسين رضوي جي سنڌي جنتريءَ بابت ڪم، ۽ جديد فلڪياتي ۽ جنترياتي اصولن جي بنياد تي سھيڙيل هڪ کليل، قابلِ محققن لاءِ ۽ اعتبار جوڳو سائنسي معيار آهي.