سائنسي تحقيقي مرڪز ڪڙي نمبر 04
ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي محققن لاءِ کان عملي ڪئلينڊر جي سرشتي تائين — هي صفحو قاضي مقصود احمد صاحب جي شخصيت بابت نہ، پر سندن تيار ڪيل ڪئلينڊر جي تاڃي پيٽي جي علمي، تاريخي ۽ ٽيڪنيڪل جائزي تي ٻڌل آهي.
سنڌو سنبت بابت جديد دور ۾ عملي شمسي ڪئلينڊر تيار ڪرڻ جي سڀ کان نمايان ڪوشش قاضي مقصود احمد ڪئي. هن صاحب ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي تاريخي محققن لاءِ کي بنياد بڻائي هڪ آن لائين ۽ عملي طور ڪئلينڊر تيار ڪيو، جيڪو بعد ۾ Al-Sindh تي شايع ٿيو.
هي صفحو قاضي مقصود احمد جي شخصيت يا سندن خدمتن بابت نہ، پر سندن تيار ڪيل ڪئلينڊر جي تاڃي پيٽي جي علمي، تاريخي ۽ فني جائزي تي ٻڌل آهي.
قاضي مقصود احمد جي تيار ڪيل ڪئلينڊر جي تاڃي پيٽي جو جائزو.
ڊاڪٽر بلوچ ۽ صيد صمد رضويءَ جي ضميمي سان تقابلي جائزو.
سنڌي آڪاش درشني جي آزاد محققن لاءِ پيش ڪرڻ.
Sahsi Sindhu Sambat (Calendar) ... largely based on Dr. Nabi Bux Khan Baloch’s research work with few modification.
“largely based on Dr. Nabi Bux Khan Baloch’s research work”
“with few modification”
“Now up-dated version of this Calendar from its start in March 626 A.D. to 2039 A.D.”
“This is a solar calendar.”
“there is no need of Lunar feature in this sambat.”
سنڌي آڪاش درشني جي ڪئلينڊر جي چڪاس (آڊٽ) منجهہ هي نتيجا سامهون آيا:
| موضوع | نتيجو | نوٽ |
|---|---|---|
| شمسي ڪئلينڊر | محققن لاءِ ٿيل | قاضي صاحب جو بيان ۽ رضوي صاحب جي ضميمي وارو Civil Solar Framework پاڻ ۾ ھڪ ڪرا آهن. |
| 21 / 22 مارچ جو اصول | محققن لاءِ ٿيل | 1 چيٽ 1395 = 22 مارچ 2021، 1 چيٽ 1398 = 21 مارچ 2024، 1 چيٽ 1400 = 22 مارچ 2026. |
| Leap Year Alignment | محققن لاءِ ٿيل | Gregorian leap years سان 1 چيٽ جي 21/22 مارچ واري تبديلي مطابقت رکي ٿي. |
| مھينن جي ترتيب ۽ اڏاوت | محققن لاءِ ٿيل | چيٽ 30/31، ويساک کان بڊو تائين 31 ڏينھن، باقي ڇھ مھينا 30 ڏينھن. |
| 2026ع جون معياري حوالاتي تاريخون | محققن لاءِ ٿيل | 15 Jun 2026 = 25 ڄيٺ؛ 21 Jun 2026 = 31 ڄيٺ؛ 22 Jun 2026 = 1 آکاڙ. |
| تاريخي دور | جاري محققن لاءِ | 626ع واري تاريخي نسبت بلوچ صاحب جي استنباط تي بيٺل آهي. |
| ڪجهہ ترميمون | تفصيلي جائزو جاري | قاضي صاحب جي بيان ۾ تبديليءَ جي نوعيت صاف بيان ٿيل نہ آهي. |
| گريگورين تاريخ | قاضي صاحب جي ڪئلينڊر سان | چڪاس نوٽ |
|---|---|---|
| 22 Mar 626 AD | 1 چيٽ 00 | قاضي Epoch Test |
| 22 Mar 735 AD | 1 چيٽ 109 | 109 سنبت وارو Anchor |
| 21 Mar 744 AD | 1 چيٽ 118 | Historic Leap / boundary test |
| 21 Mar 2024 | 1 چيٽ 1398 | قاضي صاحب جو published anchor |
| 22 Mar 2025 | 1 چيٽ 1399 | Common Year New Year |
| 22 Mar 2026 | 1 چيٽ 1400 | Current Observatory alignment |
| 15 Jun 2026 | 25 ڄيٺ 1400 | Mid-year validation |
| 21 Jun 2026 | 31 ڄيٺ 1400 | Month boundary validation |
| 22 Jun 2026 | 1 آکاڙ 1400 | Boundary transition |
| 23 Aug 2026 | 1 بڊو 1400 | Later month validation |
| موضوع | ڊاڪٽر بلوچ | رضوي | قاضي |
|---|---|---|---|
| تاريخي محققن لاءِ | مرڪزي محققن لاءِ | تاريخي محققن لاءِ کي ٽيڪنيڪل ڪئلينڊر جو تاڃي پيٽو ڏنو | بنياد طور قبول |
| شمسي ڪئلينڊر | استدلالي بنياد | واضح فني اصول | واضح عملي نفاذ |
| مھيني وار اصول | محدود / حوالاتي | واضح جوڙجڪ | عمل ۾ استعمال |
| Leap Year | تقابلي بحث | Gregorian Alignment | عملي Calendar Rule |
| آن لائين ڪئلينڊر | — | — | ها |
| Lunar Feature | قمري-شمسي تاريخي بحث | عملي شمسي Calendar کي ترجيح | Lunar Feature خارج |
سائنسي بنيادن تي محققن لاءِ ۽ ثبوتن جي مرڪز ۾ قاضي مقصود احمد جي ڪئلينڊر جي وڏي اهميت اها آهي تہ هن تاريخي محققن لاءِ کي عملي ڪئلينڊر جي سرشتي ۾ تبديل ڪيو.
بھرحال، ڪئلينڊر ۾ بيان ڪيل "Few Modifications" جي مڪمل علمي سڃاڻپ ۽ جائزي جي ضرورت باقي آهي. انهن تبديلين جي مرحليوار ڀيٽ ڊاڪٽر بلوچ، سيد صمد رضوي ۽ البيرونيءَ جي ذريعن سان ڪئي ويندي.
| پرت | ذريعو | ڪردار |
|---|---|---|
| بنيادي تاريخي حوالو | البيروني | سنڌو سنبت جي وجود بابت بنيادي تاريخي حوالو. |
| تاريخي محققن لاءِ | ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ | 626ع ۽ تاريخي پسمنظر بابت تاريخي استنباط. |
| ڪئلينڊر جو ٽيڪنيڪل تاڃي پيٽو | سيد صمد حسين رضوي | شمسي ڪئلينڊر، مھينن ۽ Leap Rule جي ٽيڪنيڪل تاڃي پيٽو. |
| عملي طور ڪئلينڊر جي اڏاوت | قاضي مقصود احمد | آن لائين ۽ published calendar جي عملي جوڙجڪ. |
| آزاد نموني سان جاچ پرتال | Astro Sindhi Observatory | Audit، comparison ۽ evidence classification. |
قاضي مقصود احمد جو ڪئلينڊر سنڌو سنبت جي جديد عملي نفاذ (Operational Implementation) جي اهم ڪوشش آهي.
هي ڪئلينڊر ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي تاريخي محققن لاءِ ۽ سيد صمد حسين رضوي جي ٽيڪنيڪل ڪئلينڊر واري تاڃي پيٽي تي ٻڌل نظر اچي ٿو، جڏهن تہ ان ۾ ڪيل تبديليون (Few Modifications) Scientific Validation Center جي جاري محققن لاءِ جو حصو آهن.
