ڌرتي، سج ۽ موسمون
ڌرتي سج کان ٽيون گرھ آهي ۽ هن وقت تائين ڄاتل زندگيءَ وارو واحد گرھ آهي. اها پاڻي، فضا، مقناطيسي ميدان ۽ حياتياتي نظام سبب منفرد آهي.
هي انگ هن مھل جي فلڪياتي حساب مطابق آهن ۽ ڌرتيءَ تي پنھنجي مقام ۽ وقت سان لاڳاپيل آهن. هتي موجود انگ اکر هر 30 سيڪنڊن تي تازا ڪيا وڃن ٿا.
ڌرتي نظام شمسي جو ٽيون گرھ آهي، جنھن تي پاڻي، ھوا ۽ مناسب گرمي پد سبب زندگيءَ جا ڄاتل نظام موجود آهن. ڌرتيءَ جي مٿاڇري تي سمنڊ، خشڪي، جبل، درياھ ۽ ھوا گڏجي هڪ پيچيدو يعني ڏکيو (تڪڙو سمجهہ ۾ نہ ايندڙ) حياتياتي نظام ٺاهين ٿا.
فلڪياتي لحاظ کان ڌرتي پنھنجو بنيادي مرڪز آهي، ڇاڪاڻ تہ اسان آسمان، سج، چنڊ ۽ ٻين گرھن کي ڌرتيءَ تان ڏسون ٿا.
ڌرتيءَ تان آسمان جو مشاهدو مقام، وقت، موسم، روشنيءَ ۾ ماحول جي گدلاڻ ۽ افق جي کليل هجڻ تي دارومدار رکي ٿو. سنڌي فلڪياتي رسدگاھ ۾ مقامي وقت ۽ مقام آڌار سج، چنڊ ۽ گرھن جي حالت ڏيکاري وڃي ٿي.
صاف آسمان، گهٽ شھري روشني ۽ درست مقام فلڪياتي مشاهدي کي وڌيڪ معتبر بڻائين ٿا.
ڌرتي سج جي چوڌاري لڳ ڀڳ 365.25 ڏينھن ۾ هڪ چڪر مڪمل ڪري ٿي. پنهنجي محور تي گردش سبب ڏينھن ۽ رات پيدا ٿين ٿا، جڏهن تہ سج جي چوڌاري گردش ۽ محور جي جهڪاءَ سبب موسمون ٺھن ٿيون.
ڌرتيءَ جو هڪ قدرتي چنڊ آهي. چنڊ ڌرتيءَ جي چوڌاري گردش ڪري ٿو ۽ لهرن، رات جي روشني، چنڊ جي مرحلن، گرھڻن ۽ ڪيترن ثقافتي ڪئلينڊرن تي اثرانداز ٿئي ٿو.
ڌرتي فلڪياتي مشاهدي جو بنيادي مرڪز آهي، ڇاڪاڻ تہ انسان سج، چنڊ، تارن ۽ گرھن کي ڌرتيءَ تان ڏسي، ماپي ۽ سمجهي ٿو. ڌرتيءَ جو مقام، وقت ۽ فضا هر فلڪياتي مشاهدي کي متاثر ڪن ٿا.
ڌرتي فلڪياتي مشاهدي جو بنيادي مرڪز آهي، ڇاڪاڻ تہ انسان سج، چنڊ، تارن ۽ گرھن کي ڌرتيءَ تان ڏسي، ماپي ۽ سمجهي ٿو. سنڌو سنبت، چنڊ جا مرحلا، سج جا وقت ۽ موسمي حساب سڀ ڌرتيءَ جي مشاهدي واري نقطي کان سمجھيا وڃن ٿا.
انگريزي لفظ Earth، عربي ارض، سنسڪرت پرٿوي ۽ سنڌي ڌرتي جا لفظ ”ڌر“، زمين، مٽي، پڌري سطح يا رهائش جي جاءِ واري تصور سان لاڳاپيل نظر اچن ٿا. سنڌي لفظ "ڌر" ۽ "ڌرتي" مقامي ٻوليءَ ۾ بنيادي حيثيت رکن ٿا. هي مشاهدو تاريخي لسانيات جي وڌيڪ محققن لاءِ جو موضوع ٿي سگهي ٿو.
ڌرتيءَ جي مٿاڇري جو وڏو حصو پاڻيءَ سان ڍڪيل آهي، تنھنڪري خلاءَ مان اها نيري نظر اچي ٿي.
ڌرتيءَ جو هڪ قدرتي چنڊ آهي.
هن وقت تائين سائنسي طور زندگيءَ جي محققن لاءِ صرف ڌرتيءَ تي ئي ٿي آهي.