Phase-037A · Calendar Science
هي صفحو سنڌي مھينن کي صرف روايتي نالن طور نہ، پر تاريخي ذريعن، ڪئلينڊري قاعدن، Solar Longitude ۽ آزاد Observatory Audit سان گڏ پيش ڪري ٿو.
سنڌي مھينا سنڌو سنبت جي ڪئلينڊري تاڃي پيٽي جو مرڪزي حصو آهن. هن صفحي ۾ انهن مھينن جي ترتيب، ڏينهنن جي ڊيگھ، 21/22 مارچ واري نئين سال جي حد، ۽ شمسي دائري جي 30° وارن حصن سان سندن سائنسي ڀيٽ پيش ڪئي وئي آهي.
Public Civil Calendar ۾ مھينن جي تاريخي/عملي جوڙجڪ برقرار رکي وئي آهي، جڏهن تہ Solar Longitude کي الڳ Astronomical Validation Layer طور استعمال ڪيو ويو آهي.
| # | سنڌي مھينو | ڏينھن | Public Civil Start | Solar Longitude | فلڪياتي نوٽ | Observatory Note |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | چيٽ | 30 / 31 | 21 / 22 مارچ | 0° | بهار جي حد / March Equinox جي ويجهو | چيٽ عام سال ۾ 30، گريگورين واڌو سال ۾ 31 ڏينھن. |
| 2 | ويساک | 31 | 21 اپريل | 30° | شمسي دائري جو ٻيون 30° حصو | ويساک کان بڊو تائين پنج مھينا 31 ڏينھن جا. |
| 3 | ڄيٺ | 31 | 22 مئي | 60° | گرميءَ ڏانھن واڌ | 2026 Audit ۾ 15 Jun = 25 ڄيٺ، 21 Jun = 31 ڄيٺ. |
| 4 | آکاڙ | 31 | 22 جون | 90° | June Solstice جي ويجهو | 22 Jun 2026 = 1 آکاڙ 1400. |
| 5 | سانوڻ | 31 | 23 جولاءِ | 120° | وسڪاري واري روايتي موسم سان تعلق | 23 Jul 2026 = 1 سانوڻ 1400. |
| 6 | بڊو | 31 | 23 آگسٽ | 150° | گرميءَ کان سرءُ ڏانھن لاڙو | 23 Aug 2026 = 1 بڊو 1400. |
| 7 | اسو | 30 | 23 سيپٽمبر | 180° | September Equinox جي ويجهو | سال جي آخري ڇهن 30 ڏينھن وارن مھينن جي شروعات. |
| 8 | ڪتي | 30 | 23 آڪٽوبر | 210° | سرءُ جو تسلسل | ڪتي روايتي سنڌي صورت؛ ڪارتڪ حوالياتي متبادل. |
| 9 | ناهري | 30 | 22 نومبر | 240° | سياري ڏانھن منتقلي | ناهري UI ۾ معياري؛ اڳھڻ حوالياتي متبادل. |
| 10 | پوهه | 30 | 22 ڊسمبر | 270° | December Solstice جي ويجهو | سياري جو مرڪزي مھينو. |
| 11 | مانگهہ | 30 | 21 جنوري | 300° | سياري جو پوئين حصو | مانگهہ UI ۾ معياري؛ مانگهه حوالياتي متبادل. |
| 12 | ڦڳڻ | 30 | 20 فيبروري | 330° | سال جي پڄاڻي / بهار ڏانھن لاڙو | سنڌو سال جو آخري مھينو. |
رضوي ضميمي ۽ قاضي ڪئلينڊر جي عملي نتيجن موجب 1 چيٽ عام گريگورين سال ۾ 22 مارچ تي، ۽ گريگورين واڌو سال ۾ 21 مارچ تي رکيو وڃي ٿو.
فلڪياتي محققن لاءِ لاءِ سج جي apparent ecliptic longitude کي 30° وارن حصن ۾ ورهايو وڃي ٿو: 0°، 30°، 60° ... 330°. هي تقسيم سائنسي ڀيٽ لاءِ آهي، عوامي تاريخ کي زبردستي تبديل ڪرڻ لاءِ نہ.
رضوي صاحب سنڌو سنبت جي عملي شمسي جنتري لاءِ 12 مھينن، 30/31 ڏينھن، ۽ گريگورين جنتري سان موافقت جو اصول بيان ڪري ٿو.
قاضي صاحب جي ڪئلينڊر ۾ 1 چيٽ، 21/22 مارچ واري Rule، ۽ 2021، 2024، 2026 جهڙيون حوالاتي تاريخون عملي صورت ۾ ملن ٿيون.
هر مھيني کي شمسي دائري جي 30° حصي سان ڀيٽيو وڃي ٿو. هي Public Civil Date کي override نٿو ڪري، پر سائنسي محققن لاءِ جي پرت طور استعمال ٿئي ٿو.
Public Civil Calendar ۾ 32 ڄيٺ جهڙيون صورتون روڪڻ لاءِ مھيني جي ڊيگھ جو ضابطو لاڳو ڪيو ويو: چيٽ 30/31، ويساک کان بڊو 31، اسو کان ڦڳڻ 30.
| Rule / Evidence | Status | Observatory Note |
|---|---|---|
| Month Order | Verified | چيٽ کان ڦڳڻ تائين 12 مھينن جي ترتيب مستحڪم. |
| 1 چيٽ New Year Rule | Verified | عام سال 22 مارچ، واڌو سال 21 مارچ. |
| چيٽ Length | Verified | عام سال 30 ڏينھن؛ گريگورين Leap Year ۾ 31 ڏينھن. |
| ويساک → بڊو | Verified | پنج لڳاتار 31 ڏينھن وارا مھينا. |
| اسو → ڦڳڻ | Under Extended Audit | قاعدو مضبوط؛ ڊگهي تاريخي رينج تي وڌيڪ test cases رکبا. |
| Solar Longitude 30° Sectors | Validation Layer | Astronomical evidence؛ Public Civil Label کي override نہ ڪندو. |
| NASA / JPL / Swiss verification | Reference Linked | استعمال ڪندڙ پاڻ پڻ data sources کولڻ سان محققن لاءِ ڪري سگهي ٿو. |
هيٺين سرڪاري ۽ معتبر سائنسي لنڪن ذريعي پڙهندڙ Equinox، Solar Longitude، Ephemeris ۽ فلڪياتي حسابن بابت پاڻ محققن لاءِ ڪري سگهي ٿو.
| ذريعو | لنڪ | استعمال |
|---|---|---|
| NASA Science — Seasons / Equinoxes | https://science.nasa.gov/earth/facts/ | Earth orbit، seasons ۽ equinox understanding لاءِ عام سائنسي ذريعو. |
| NASA JPL Horizons | https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons/ | Solar-system ephemeris ۽ object position verification. |
| JPL Horizons Manual | https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons/manual.html | Horizons مان ڊيٽا ڪڍڻ جو سرڪاري طريقو. |
| Swiss Ephemeris | https://www.astro.com/swisseph/ | High precision ephemeris calculations. |
| Swiss Ephemeris Documentation | https://www.astro.com/swisseph/swisseph.htm | Swiss Ephemeris جي فني وضاحت ۽ documentation. |
| IAU — International Astronomical Union | https://www.iau.org/ | فلڪياتي معيارن لاءِ عالمي اداري جو ذريعو. |
سنڌي مھينن جي Public Civil ترتيب رضوي ضميمي، قاضي ڪئلينڊر ۽ Observatory Audit سان وڏي حد تائين ٺهڪي اچي ٿي. 30° Solar Longitude sectors کي سائنسي محققن لاءِ لاءِ رکيو ويو آهي، پر اهي public civil month/day labels کي override نٿا ڪن.
